Leer van de vijgenboom

Leer van de vijgenboom - Matteüs 24:32Door Bert van der Meer – Ik heb me afgevraagd hoe het komt dat de volgelingen van Jezus zijn verhalen onthielden en konden doorvertellen, zonder opname-apparatuur of boeken. Dat kan alleen maar als de verhalen zo indrukwekkend waren dat je ze wílde doorvertellen. Omdat je er stil van werd, bang, geboeid aan de lippen hing van degene die het verhaal deed.
Het evangelie gaat verder met de oproep om waakzaam te zijn. En de aandacht wordt gevestigd op de werken der barmhartigheid, die van ons allemaal worden verwacht. De werken van barmhartigheid betreffen het voeden van degenen die honger hebben enzovoorts.

In de voorbereiding van de dienst, twee weken geleden, heb ik de vraag gesteld wat de redenen zouden kunnen zijn om deze verhalen te vertellen. De eerste reactie was: “om mensen angst in te boezemen, zodat ze goed zouden leven”. In de context van de lezing, de waakzaamheid die wordt gevraagd en de werken van barmhartigheid, lijkt het daar inderdaad op.

Einde van de wereld
We moeten ons ook realiseren dat het einde van de wereld voor de mensen van die tijd niet zo ‘ver van mijn bed’ was. Ze kenden de woorden van de profeet Daniël en werden opgevoed in de wetenschap dat ‘het oordeel spoedig zal komen’.
Ook werd “de hoop op een betere eeuwigheid” geopperd. Ik denk inderdaad dat we een verlangen hebben om ook onze grootste angsten onder ogen te zien. Omdat gedachten je bekruipen dat het voor jou, of voor ons, voor de wereld wel eens afgelopen zou kunnen zijn. De hoop dat het dan toch nog goed komt houdt je dan in leven.
In veel religies heeft het einde der tijden een plaats. In de Noordse mythologie heet het Ragnarok, in het Boeddhisme kalpa, volgens de Maya’s gebeurde het in 2012, Joden hebben een Messiaans verlangen en Christenen hopen dat Jezus terugkomt. En ook in films komt het einde van de wereld groots aangekondigd: The Day After Tomorrow, Hitchhikers guide to the Galaxy, 2012 en Melancholia.
Paulus zegt dat “de dag van de Heer komt als een dief in de nacht. Als de mensen zeggen dat er vrede en veiligheid is, worden ze plotseling getroffen door de ondergang (…) Wij behoren niet toe aan de nacht en de duisternis, dus laten we niet slapen, zoals anderen, maar waken en op onze hoede zijn (…) Want Gods bedoeling met ons is niet dat wij veroordeeld worden, maar dat wij gered worden door onze Heer Jezus Christus.”

Wees waakzaam
Het is een oproep tot waakzaamheid, waakzaam dat jezelf goed leeft, waakzaam voor je medemensen, dat we elkaar behoeden en doen leven. Alleen zijn de woorden van Paulus, in het licht van het evangelie, wel de milde variant.
In het evangelie wordt duidelijk gemaakt dat als je de tekenen ziet, dat je dan meteen moet stoppen met waar je mee bezig bent. En dat je je moet hoeden voor valse profeten. Dat laatste kan ik me goed voorstellen: valse profeten die inspelen op angstgedachten van de mensen.
En vervolgens worden alle registers opengetrokken. Zon en maan wordt verduisterd, sterren vallen van de hemel en hemelse machten wankelen. En dan worden de uitverkorenen bijeengebracht door de engelen. En ineens is daar dan de vijgenboom: “Leer van de vijgenboom deze les: zo gauw zijn takken uitlopen en in blad schieten, weet je dat de zomer in aantocht is. Zo moeten jullie ook weten, wanneer je dat alles ziet, dat het einde nabij is.”
Jezus maakt deze vergelijking, denk ik, om duidelijk te maken dat het in de natuur zit om ‘waakzaam’ te zijn. En dat dat voor mensen dus ook geldt.
Wij hebben sinds vorige winter twee vijgenbomen in onze tuin. Afgelopen zomer hebben ze ook vrucht gedragen: heel veel heerlijke vijgen! Ze maken van die prachtige bladeren die we kennen van schilderijen, waar ze ook wel als kledingstuk werden gedragen. Pas diep in de herfst worden de bladeren geel en vallen dan af. Het is een mooie gedachte dat ook in de winter onder die stam het leven broeit en, als de temperatuur en de daglengte het toelaat, bladeren opnieuw zullen uitlopen.

Hemelgewelven wankelen
Ik heb me afgevraagd wat voor mij het einde van de wereld betekent. Dit jaar zijn mijn vader en mijn broer overleden en vooral dat laatste heeft mijn hemelgewelven wel doen wankelen. Het heeft mij nog bewuster gemaakt van de noodzaak om iets goeds met mijn leven te doen. Voor mij is dat: goed zijn voor mijn naasten, dromen najagen en iets betekenen in deze wereld. Ik geloof dat ik daar zelf invloed op heb en ook dat het niet te beheersen, te controleren is.
Het einde der tijden heeft op mij geen afschrikwekkend effect. Als ik vandaag naar buiten kijk is de zon verduisterd, de maan verdwenen en de sterren onzichtbaar. En als het laatste oordeel moet komen, dan is dat zo, dan beleef ik dat ook wel. En dat de goeden dan gered worden en de kwaden gestraft… dat heeft voor mij geen wenkende of afschrikwekkende invloed. Ik denk dat het vermoeden dat je je leven goed besteedt een beloning op zich is, een bemoediging. En ik kan me niet goed voorstellen hoe je leeft zonder zo’n kompas.
Voor mij ligt de kern van deze lezingen in de belofte dat het goed komt met ons, óók dan.

Een nieuwe dag
Ook als je denkt dat voor jou het einde van de wereld daar is, komt er een nieuwe dag. Net als de vijgenboom weet dat de zomer komt, weet jij dat er een nieuw begin zal zijn.
In de voorbereiding van deze viering kwam dat voor mij in één zin naar voren: “dat je zonder angst zult leven, wat je leest”. Die zin komt uit “Boek, jij bent geleefd” dat we straks zullen zingen. Leven zonder angst betekent niet onnozel of onbezonnen, maar wel in volle overgave van het leven. Dat we ons niet bezighouden met wat mis zou kunnen gaan, maar verder gaan met het zorgen voor elkaar en elkaar tot voorbeeld zijn. Dat we elkaar behoeden en doen leven.

Moge het zo zijn.

– – – – – – –
Alle vieringteksten, de context rond deze overweging (PDF)

Alle Overwegingen in 2017

Grenzen overschrijden

Ik heb mij tot dusverre onthouden van commentaar op de mediahype die is ontstaan over seksueel misbruik en seksuele intimidatie van mannen en vrouwen in het publieke domein. Twee verschillende vormen van het overschrijden van de grenzen van een ander mens en een grove aantasting van diens menselijke waarde. Maar toch kan ik er niet om heen. In mijn leven ben ik verscheidene slachtoffers tegen gekomen en ik weet wat voor gigantische impact dit heeft op een mensenleven en dat van de omgeving.

Grensoverschrijdend gedrag
Ik hoorde laatst iemand stilletjes zeggen: “Ze weten niet wat ze aanrichten!” En dat klopt, want de gevolgen van grensoverschrijdend gedrag zijn giga groot en traumatisch: angst, slecht slapen, eeuwig alert zijn, moeite hebben met relaties en een gezond seksueel verkeer, boosheid, dwanghandelingen, vluchtgedrag, verwaarlozing, laag zelfbeeld enz. En echt helemaal helen, zal het nooit, je leert ermee te leven.

Geen excuses
En ik kan er zo boos van worden dat mensen dit elkaar aandoen. Het zijn voornamelijk mannen maar ook vrouwen die kinderen, jonge mensen, mensen met minder macht als zijzelf misbruiken voor hun eigen plezier en genot. Als er iets ingaat tegen de liefdevolle en respectvolle omgang die Jezus van Nazareth in zijn evangelie benoemt, dan is het dit wel. En ook al zijn er nog zoveel excuses voor dit gedrag in de jeugd van daders op te noemen, het mag niet! Dat is het enige dat ik wil zeggen.

Ondanks dit zware onderwerp van de column, wens ik iedereen een mooie en liefderijke dag en week toe.

Ds Marina                                           
marinaslot@kpnmail.nl

Van Weten naar Doen

Overweging Henk Kemper op zondag 12 november 2017 - Van Weten naar DoenWe rollen de laatste weken van het kerkelijk jaar uit. Over enkele weken begint de advent, de voorbereidingstijd die ons uiteindelijk bij Kerstmis brengt. Maar zo ver is het nog niet. De oudste teksten die we vandaag voorgeschoteld kregen zijn van de hand van Jesaja en van de Psalmist.

En Jesaja gaat even lekker tekeer. Hij spreekt namens de Heer, de Eeuwige, de Almachtige. Hij kondigt aan dat er iets nieuws aan staat te komen. “Iets wat jullie nog nooit eerder hebben gehoord. Iets wat jullie nog nooit eerder hebben gezien. Iets wat er nog nooit is geweest. Iets waarvan je niet wist dat zoiets kon gebeuren.
Lekker helder en overzichtelijk, nietwaar: Er staat ‘iets’ te gebeuren. En daar is ook een aanleiding voor. Want de Eeuwige is woest, witheet, laaiend op een onbetrouwbaar volk dat niet te vertrouwen is. Een volk dat al zo vaak gestraft is. Maar de straffen hebben niets geholpen. En de meest rigoureuze aller straffen, namelijk de doodstraf, die wil God niet uitvoeren.

Iets
God gaat iets nieuws doen, zegt Jesaja, zegt God. Waar gaat het in Gods Naam om, denk je zo langzaam aan. Laten we eens op zoek gaan.
De oud-testamentische God is een strenge, straffende God, die straft tot in het zevende geslacht. Een God dus die dader én nakomelingen straft, zo was toen althans het beeld van God. Maar als je Jesaja leest, komt er een andere God. Er staat dat God een goede en betrouwbare God wil zijn. Hij zal zich inhouden en het volk niet vernietigen. Maar het volk zal wel gestraft worden. Dat doet God voor zichzelf, omdat hij wil dat iedereen eerbied voor hem heeft. Eerbied dus voor een God die zijn strafmaat kan aanpassen. Een die uiteindelijk rekening houdt met zijn schepping. Maar het blijft een beetje geheimzinnig wát er dan wel gaat gebeuren. Er gaat íets’ gebeuren. Iets dat nog nooit is vertoond en dat nog niemand heeft gezien.
Wat een bijzonder woordje is dat aan het worden, dat woordje ‘iets. Ook Matteus gebruikt het in zijn lezing. De eerste zin luidt: “Jezus zei: “Dit voorbeeld kan je ‘iets’ leren over Gods nieuwe wereld. Nu is er opeens ook nog sprake van een nieuwe wereld. Een mooie combinatie overigens met Jesaja die ook sprak over een nieuwe wereld. En straks zullen we in het tafelgebed zingen: “Dat een nieuwe wereld komen zal.” En in dat tafelgebed vinden we een mooi aangrijppunt. Want de dichter zegt daar: “Dat een nieuwe wereld komen zal, waar brood en liefde is, genoeg voor allen.”

Afstand tot geloof en religie
Weten we alleen nog steeds niet wat het grote ‘iets’ is.
We horen en lezen dezer dagen veel over de ontkerkelijking en de afstand die mensen hebben tot geloof en religie. Als je mensen vraagt of ze in God geloven krijg je een veelvoud aan antwoorden. Heel divers, van rotsvast vertrouwen tot afwijzing. Er zijn ook mensen die zeggen dat God is uitgevonden door mensen. Er is ook taal gegeven aan de mensen die zeggen dat ze wel in ‘iets’ geloven, maar dat ze dat geen Naam kunnen geven. Dat dat voor hen niet is: een God op een wolk. Of een almacht die wereld en heelal bestuurt. Nee, zeggen ze, ik geloof wel dat er ‘iets’ is, een macht of kracht die onze denkdimensie te boven gaat. Die benadering noemen we het Ietsisme.
En als je dat op de vertaling van de perikopen van vandaag legt, dan is dat niet van vandaag, maar al eeuwenoud. Als je Jesaja in deze vertaling leest zou het zelfs door God zelf uitgevonden zijn.

Zoektochtje
Nou, mooi dan, zo’n zoektochtje naar het ‘iets.’ Niet voor niets heb ik de viering het thema ‘van Weten naar Doen’ meegegeven. Zowel bij Jesaja als bij de Psalmist is er sprake van een Godsbesef, een weten van Gods bestaan, maar tegelijkertijd een afhankelijkheid die passief maakt. Kijk maar naar het beeld dat in Psalm 70 oprijst. Een hulpeloze, gepijnigde figuur die zijn hoop stelt op zijn Heer.
Houd mijn vijanden tegen, straf ze, jaag ze weg. Zorg dat ze moeten vluchten. Ik ben ongelukkig en alleen. Kom mij toch helpen en wacht niet langer. Met enig gevoel voor dramatiek kun je er een prachtige wanhopige toneeluitvoering van maken met wilde dramatische gebaren van een op de grond kruipend type. Help mij toch!!!
Zeker, er spreekt vertrouwen uit de tekst. Maar ik mis zelf toch een beetje daadkracht. Bij de pakken neerzitten en klagen is in het algemeen geen oplossing voor een probleem. Je kunt er ook zelf tegen aan gaan. Mét hulp desgewenst, dat wel.
En het is Paulus in zijn brief aan de inwoners van Thessaloniki die ons daarin bemoedigt. Hij zegt: “Ik hoef jullie niet te schrijven dat jullie van elkaar moeten houden.

Nooit goed genoeg
Want dat heeft God zelf jullie al geleerd. Jullie houden van alle Christenen in Macedonië.” Dat is mooi gezegd. Daarmee zegt Paulus dat we de liefde van God zelf hebben meegekregen. Het is een beetje jammer dat hij zegt: doe nog beter je best. Dat is zo’n pessimistisch oer-Nederlands zinnetje van ‘het is nooit goed genoeg.’ Heel Nederlands, dus misschien spreekt het ook wel aan. Paulus heeft op zich gelijk als hij bedoelt te zeggen: heb elkaar lief, dat kun je nóóit genoeg doen, dat kun je nóóit overdrijven.
Paulus schrijft ook iets over onafhankelijkheid. Hij plaatst dat een beetje in een politieke context. De aangeschrevenen zijn wat hun geloof betreft nieuwelingen in de streek. Hij zegt: zorg dat je geen onrust veroorzaakt. Houd je bezig met je eigen zaken en verdiensten. Dan blijf je onafhankelijk.
Het is ook die onafhankelijkheid die we moeten inzetten als het gaat om te werken aan een eerlijke samenleving. We moeten vanuit onze eigen visie en inzet tonen wat we waard zijn. Wat we voor anderen over hebben. De bruidsmeisjes in het verhaal van Mattëus hadden geen olie over voor de domme meisjes die hun olie vergeten waren. Daar hebben we in de liturgievoorbereiding toch nog even op zitten kauwen. Wat een egoïsme en hardvochtigheid, zei iemand. Je kunt toch wel een scheutje olie weggeven. Maar ja, de verhalen die Jezus vertelde hadden doorgaans een diepere laag. Lang is het verhaal verteld als een metafoor dat je je leven lang waakzaam moet leven, want je weet immers niet wanneer je tijd is gekomen om verantwoording aan de allerhoogste af te leggen. Dan kun je maar beter geen zonden op je kerfstok hebben staan.

Denk vooruit en handel daarnaar
Zelf voel ik er meer voor om het verhaal te zien als een opwekking er voor te zorgen dat je actief bent. Dat je dóet. Dat je vooruitdenkt en handelt. Zorg dat je beschikt over voldoende brandstof voor onderweg. Voor jezelf en iemand anders. Ik ben er van overtuigd dat dat de opdracht is die ons gegeven is.
De afbeelding op de cover van het boekje illustreert die gedachte: een kordate tante. De handen uit de opgestroopte mouwen, hup, aan het werk: DOEN! Heel anders dus dan die domme blonde gansjes zonder olie voor hun lampjes.
Geloven is doen, is werken, is zorgen voor elkaar. Niet berekenend afwachten tot het moment suprême, maar een leven lang aandacht voor elkaar.

Dus… is God vandaag een straffende, helpende Ietsist? Of is hij de inspirator die ons influistert er te moeten zijn voor elkaar. Dat we elkaar dragen waar nodig en dat we op de ander kunnen leunen als we dat zelf nodig hebben.

God uitgevonden door mensen of andersom?
Hebben wij mensen God uitgevonden? Of zijn wij door God uitgevonden. Links of rechtsom kun je geloven in het grote Iets dat God heet of anders. Maar hoe het ook zij: het gaat om hoe we met elkaar leven. Want God heeft ons de liefde meegegeven, schrijft Paulus. En daar kunnen we allemaal, groot of klein, arm of rijk, jong of bejaard handen en voeten aan geven.
Onze lieve burgemeester Eberhard van der Laan zei het prachtig: “Alleen ga je sneller, maar samen kom je verder.”

Moge het zo zijn.

– – – – – – –
Vieringteksten, context rond deze overweging (PDF)

Alle Overwegingen in 2017

Vertrouwen in de toekomst

Overweging Maruja Bredie op zondag 5 november 2017 - Vertrouwen in de toekomstWaarom is iemand of iets vertrouwen zo belangrijk voor ons? Waarom maken we ons er zo druk om? We stoppen al onze vooroordelen en soms misplaatste opvattingen in het tegenovergestelde, in het wantrouwen. Daar kun je een hele waslijst benoemen, aangevuld met je persoonlijke en gedeelde ervaringen waaruit blijkt dat je gestelde vertrouwen niet altijd terecht was of misbruikt werd.

Je zou zeggen, we hebben dus wel een beetje recht van spreken. Ook het wereldtoneel laat zien dat wantrouwen leidt tot conflicten klein en groot en heel veel kapot maakt in allerlei soorten relaties. Vertrouwen hebben is dus lastig. Vertrouwen hebben betekent je meer open stellen, je kwetsbaar maken, inspiratie zoeken, hulp vragen.

Je kunt het dus eigenlijk niet buiten jezelf neerleggen: ‘ja, weet je, ik weet het ook niet meer ik sluit me af – of misschien zelfs op – en laat de boel de boel. Laat ze elkaar maar overhoop schieten. En dichterbij: ‘ik wil er niets mee te maken hebben, niets werkt, jammer dan.’ Zonder betrokkenheid en zonder begaan zijn met anderen draait de wereld misschien wel door maar langzaam maar zeker vrees ik zonder mensen.

Haast je tot het goede
De Boeddha, lezen we vandaag, reikt ons de volgende gedachten aan: ‘een mens moet zich haasten tot het goede en laat hem dat weer doen, laat hem blijdschap vinden in goed doen, opeenstapeling van goed brengt vreugde. Zelfs door het vallen van druppels wordt het vat gevuld, beetje bij beetje.’

Ons aandeel, hoe klein en hoe simpel dus ook telt, helpt mee om het vat van het goede te vullen. Maak je daarin niet klein, een bescheiden handreiking op de achtergrond is ook een zeer welkome druppel. We willen en kunnen niet allemaal op de voorste rij zitten. In de psalm over David lezen we, Eeuwige haast u mijn kracht is uitgeput ik ben even uitgedacht ik weet het even niet meer wat kan ik nou? Wijs me de weg, mijn ziel verlangt naar u. We vragen om hulp, we zoeken steun en willen ons gehoord voelen. Verkleint dat ons aandeel? Nee juist niet, het geeft ons kracht om verder te gaan om deel te nemen, om vertrouwen te geven en te delen. Martin Luther King heeft gezegd: als je vertrouwen hebt, hoef je niet de gehele trap te zien om de eerste stap te zetten. Het is stapje na stapje, beetje na beetje.

Recept met boodschappenlijst
Wil dat zeggen dat een recept met een boodschappenlijst noodzakelijk is om op weg te helpen om te weten wat we kunnen doen? Is dat niet hopeloos betuttelend en denigrerend? Als er één ding is dat ons al eeuwenlang uit allerlei oude teksten en bronnen wordt aangereikt dan is het wel de zogenoemde gouden regel: behandel een ander zoals je ook zelf behandeld zou willen worden.

Ieder van ons zoals die hier zit, weet van binnen welke aspecten daarbij tellen. Het feit dat een ander van je op aan kan, dat je betrouwbaar bent, je aan je woord houdt, respect hebt, goed luistert en nog zoveel meer. We weten als geen ander door de vele keren dat we gekwetst zijn geraakt, waar we belang aan hechten wat voor ons als mens telt en dus ook voor de ander. Vertrouwen ligt aan de basis van gezonde relaties. Zonder vertrouwen is er geen liefde en geen vervulling mogelijk. Je zou kunnen zeggen: vertrouwen heeft te maken met jezelf, met de diepere krachten in het leven en met de ander.

Lao Tse zegt: wie geen vertrouwen in anderen stelt, zal ook nimmer vertrouwen van anderen winnen. Als ik naar mezelf kijk vind ik dit nog wel een puntje. Het loslaten van mijn ervaringen en vooroordelen of misschien van mijn angst om me kwetsbaar op te stellen, lukt bepaald niet altijd.
Daarom tot slot nog de tekst van Mattheus, waarin ik las van: soms ben je welkom soms niet. Willen ze je niet ontvangen, geen punt, schud het stof van je voeten. Ik heb dat vertaald naar: soms lukt het soms niet, maak je daar niet druk om, ga naar een volgend huis. Er komt een volgend moment, een nieuwe kans.

Ervaringen relativeren
Deze bemoediging is fijn en helpt mij om verder te gaan, los te laten en de ervaringen opgedaan te relativeren. Rust in de chaos zullen we maar zeggen.

Eliza Laurillard, Nederlands dominee en dichter zegt: de kracht van vertrouwen maakt onrust tot rust. Ik denk wel dat dit hoopvol is niet alleen voor ons zelf maar ook gezien de onrust om ons heen. Vertrouwen hebben, vertrouwen geven, vertrouwen delen heeft dus alles van doen met hoe we daar zelf in staan, hoe we daar invulling aan geven en hoe we dit druppelsgewijs blijven aanvoeren, zodat we dat gaan merken aan de wederzijdse relaties waarin we als mens bestaan. Misschien in de toekomst, maar hopelijk dichterbij.

Ik wens ons allen veel vertrouwen.

– – – – – – –
Vieringteksten, context rond deze overweging (PDF)

Alle Overwegingen in 2017

John Christiaans overleden

Zondagavond 29 oktober rond 23:30 uur is, toch nog onverwacht en in het bijzijn van zijn kinderen en kleinkinderen, John Christiaans vredig ingeslapen.

Wij verliezen in John een toegewijde (schoon)vader, grootvader en ‘Duif’ van het eerste uur. Hij behoorde tot de groep krakers van 1974 en zette zich enthousiast in voor het behoud van het gebouw.

Een Ode aan de mensen van de zorg

In deze dagen waarin de nieuwe regering zichzelf presenteert met haar plannen, rollen de miljarden over de tafel. Een ongemerkte gift van 2,1 miljard euro voor de zorg door de Tweede Kamer was al binnen, maar nu komt er nog meer. Hoeveel meer kunnen wij als ‘normale’ mensen bijna niet bevatten, want het gegoochel met cijfers is niet van de lucht.
Maar één ding weet ik wel, er moet geld bij en gauw ook.

Afhankelijk van alles en iedereen
Als dominee kom ik veel bij zieke en oudere mensen, mensen die afhankelijk zijn van alles en iedereen en ik zie hoe de mensen van de zorg hun uiterste best doen om hen te helpen.
Iedereen is gericht op de mensen en hun welzijn of ik nu in het Noorderlandhuis, het Nicolaas, Lindendael of in het ziekenhuis kom. Of ik nu mensen van de Thuiszorg, Buurtzorg of wijkverpleging zie en spreek, het belang van de cliënt/patiënt staat voorop. En ik heb gezien hoe ze soms moeten roeien met te korte riemen, met te weinig personeel, met gebrekkig middelen. Ik heb gezien hoe vrijwilligers steeds meer moeten doen om de mensen hun vertier en afleiding te geven. En hoe belangrijk het is er dat er vrijwilligers zijn die waken en zorgen voor terminale patiënten thuis.

Schaamte om wat niet meer kan
Ik zie hoe de mensen uit de zorg voor en achter de schermen ( want denk ook aan de keuken, de wasserij en linnenkamer) zich soms schamen over wat er niet meer kan. Over de strenge regels – op kantoor bedacht- zoals de kamer ontruimen binnen een week na overlijden. Soms is iemand nog niet eens begraven en dan moet er al met de geliefde spulletjes worden gesleept. En dan staat de kamer nog een heel weekend leeg, waarin toch niks gebeurt.

Buurtzorg
Er zijn natuurlijk al stemmen en organisaties die het anders doen en anders zouden willen, veel meer zeggenschap van de mensen die het werk doen, de professionals voor de menselijke maat van de dingen.
Met plezier en bewondering kijk ik naar Jos de Blok en de enthousiaste en kundige mensen van Buurtzorg. Want als voormalig manager in grote organisaties heb ik zelf op een gegeven moment ook ingezien dat je als manager de mensen die het werk doen, moet faciliteren zodat zij hun werk goed kunnen doen. En als dat besef door begint te dringen, zullen mensen in de zorg ook weer meer plezier in hun werk krijgen. Want wat heb ik een groot respect voor hen die alle werkdagen en vaak meer wijden aan de liefde in natura. Zij verdienen meer en beter van ons en onze samenleving én ze verdienen het grootste respect.

Ds.Marina
marinaslot@kpnmail.nl

Met hart, ziel en verstand

Met hart ziel en verstand

Hashtag #metoo ging als een razende rond op twitter en facebook afgelopen 2 weken. Er was een enorme reactie naar aanleiding van het wangedrag van Hollywoodproducent Harvey Weinstein.

Machtsmisbruik is blijkbaar niet van vroeger. Het zit diep in ons systeem verankerd.

Als je je wil ‘kan’ opleggen aan de ander, dan is de verleiding blijkbaar groot om die te gebruiken. In alle volken, in alle tijden. Maar macht is het tegenovergestelde van liefde. Dat is de overtuiging van Dietrich Bonhoeffer, de Duitse predikant en verzetsheld, zo schrijft schrijft in een gedicht in ‘Verzet en overgave’. Zowel geloof als liefde heeft vrijheid nodig, allebei kan je ze niet opleggen.
Want zowel geloof als liefde kan alleen groeien en zich verdiepen in vrijheid en vertrouwen.
Uiteindelijk blijft zowel geloof als liefde een geheim.
Liefde en geloof laten zich niet dwingen. En toch gebiedt God liefde- zoals we net in de lezing hebben gelezen. Heb de Eeuwige, uw God, lief met heel uw hart, en geheel uw ziel en al uw krachten.  Heb God lief met je hele hebben en houden. Hoe zit dat nou? Kan God dat  opleggen? En hoe ontspruit dat geloof dan? Is er een vonk die geloof en liefde in ons ontsteekt?

Liefdesgebod van Mozes
Het was Mozes die kwam met dit gebod. Na de 10 leefregels gegeven te hebben aan het volk in ballingschap, zei die; Heb God lief met je hart, ziel en je verstand. In het Hebreeuws staat er een woord ‘verstand’ dat ook vertaald kan worden met vermogen; je ‘geestelijk, lichamelijk en financieel. Met je hele hebben en houwen dus.
Dat lijkt dus een tegenstelling. Mijn gebod is; Heb me lief. In de liturgievergadering hebben we dit besproken. Dit naar aanleiding van Bart Jan die stelt dat God en Liefde voor elkaar vervangen kunnen worden. Heb de Liefde lief. Met huid en haar. Met alles wat je in je hebt.

God in ons van Jeremia
Na Mozes kwam Jeremia toch met een vervolg gebod. Een nieuw verbond. De belofte van het volk was verbroken. Het was ze niet gelukt. Jeremia profeteert; Luister volk van God. De Eeuwige heeft zijn wet in je hart gelegd.
Je kan God in je binnenste vinden. God heeft zijn wet, zijn gebod, in ons hart gegrift. Het Goddelijk mysterie is in ons. Blijkbaar moet je voor Gods wet naar binnen keren en ruimte geven.
God spreekt in ons binnenste, dat is een gewaarwordingsproces. Je moet je bewust zijn dat God van binnenuit werkt. De profeet  Jeremia zegt. Als je je binnenste laat spreken dan spreekt het Goddelijk mysterie zelf. Best een revolutionaire tekst. Jeremia geeft nieuwe betekenis aan het liefdesgebod van Mozes.

Heb lief van Jezus
En Jezus… die borduurt eigenlijk verder op Mozes en Jeremia. De liefdesgebod moet je zien dat het gebod van liefde in ons harten gegrift is. Heb de Eeuwige, uw God, lief met heel uw hart, ziel en verstand. ‘Houd net zoveel van uw medemens als van uzelf.’ Deze twee geboden zijn de basis van de hele wet en de profeten.”
In de liefde naar God moeten we God ook de vrijheid en ruimte geven. We kunnen mogen hem niet opsluiten en onze wil opleggen. Om te geloven met hart, ziel en verstand moeten we vooral liefdevolle mensen zijn.

Je wil niet opleggen
God is niet te vinden in macht en dwang. Niet in regels en dogma’s. Geloof en liefde is niet te vinden in macht en dwang. Je kan het niet opleggen. Als je in vrijheid de Liefde ruimte biedt, dan kan het groeien en verdiepen.
Ik denk aan Jezus’ gebed in de avond voor zijn lijden, hij bidt; ‘’niet mijn wil, maar uw wil geschiedde’’. Zelfs Jezus legde zijn wil niet op. Er was innerlijke ruimte om met hart, ziel en verstand te kunnen lief te hebben en geloven.

In liefde zijn in de Duif
Wat betekent dit liefdesgebod voor ons? Weg met macht, welkom aan liefde. Hashtag; #God spreekt in ons geweten. Er ligt een godsontmoeting in deze bewustwording en levensgevoel.
Mag ieder dan zijn eigen geloof hebben en eigen waarden koesteren? Als het zo individueel wordt, dan kunnen we nooit universele rechten van de mens bepalen. Kunnen we nooit opstaan tegen onrecht en nooit meewerken aan een wereld waar brood, recht en liefde is voor ieder mens. Regels hebben we nodig.
God spreekt en wordt door iedereen anders begrepen. Met dit verschil dat we kunnen zien wat liefde is- en wat niet. Haat is niet het tegenovergestelde van liefde, het is macht wat het tegenovergestelde is van liefde. Zodra iemand zijn mening oplegt aan de ander. Zodra er sprake is van machtsmisbruik, dan moeten we ons afvragen; is dit God die spreekt? Liefde en geloof laat zich niet dwingen.
Spreek jezelf uit, zorg voor elkaar en jezelf. Maar we moeten dus met alles wat we in ons hebben, de macht over de ander voorkomen. Met ons hart, ziel en verstand. Zoals Bonhoeffer schreef; Zowel geloof als liefde heeft vrijheid nodig, allebei kan je niet opleggen. Dat wens ik ons dus met hart, ziel en verstand. Dat wij als geloofsgemeenschap elkaar onze wil niet zullen opleggen en de liefde ruimte geven.

Hastag #letloverule

Moge het zo zijn.

– – – – – – –
Vieringteksten, context rond deze overweging (PDF)

Alle Overwegingen in 2017

AT5 – De Duif in ‘Straten van Amsterdam’

De Duif, plusminus 1800Sinds vrijdag 20 oktober, 16:00 uur, is op AT5 een item te zien over de rijke geschiedenis van De Duif.
Uit de aankondiging op Uitzending gemist: Op de Prinsengracht staat een kerk die er bijna niet meer had gestaan.

Zaphira van Stadsherstel vertelt over de oude en nieuwe bestemming van de kerk. Fred Vos is sinds 1976 lid van basisgemeente de Duif, de groep die de kerk kraakte en Abdou heeft er nog in hongerstaking gezeten.

Vrijwilligers
Basisgemeente De Duif is een vrijwilligersgemeente in Amsterdam, ontstaan toen in 1973 bisschop Zwartkruis de kerk wilde sluiten en voor sloop verkopen. Het parochiebestuur besloot dit niet te accepteren. Toen op de eerste zondag van 1974 de sluiting een feit was geworden, werd diezelfde dag de kerk gekraakt en zette de parochie de eredienst voort. Deze daad vormde niet zozeer de start van een basisgemeente maar was eerder een daad van ongehoorzaamheid aan de bisschop, geboren uit verontwaardiging.
De parochianen van De Duif vormden nog geen hechte groep, laat staan dat ze een vooruitstrevende gemeente zouden zijn. De kerkleden wilden dat alles op de oude voet verder zou gaan. Met name het toenmalige koor zette zich sterk in. Toen een priester zich bereid verklaarde in de actie mee te gaan, verwachtte men ook niet anders dan dat alles bij het oude zou blijven.

Spontaan oecumenisch
Ton Wiemers, toen nog priester, meldde zich bij de Duifgroep om voorganger te zijn, en samen met Harris Brautigam zetten zij samen de jarenlange vernieuwing in gang.
Het kerkasiel voor 182 Marokkanen in 1978 blies het begrip ‘kerkasiel’ in Nederland weer nieuw leven in, en markeerde ook een omkeer in De Duif. Tijdens dit asiel werden er spontaan oecumenische diensten gehouden. Vlak daarna stapte Wiemers demonstratief op als vaste voorganger, om pas weer terug te keren toen een aantal mannen en vrouwen het voorgangerschap op zich genomen hadden. Het proces dat daarmee op gang was gekomen bleek onomkeerbaar.

Verder lezen:
De Duif toen en nu
Hoe roze is De Duif?

Vorm en inhoud

Vorm en inhoudVorm en inhoud gaat over regels en de ruimte die er is hoe daar mee om te gaan. Eberhard was een burgervader die zelf inhoud gaf en paste voor een deel de regels toe op zijn eigen manier. 

In een grijs verleden wisten we ook precies hoe om te gaan met de vrije zondag. Dat ging, zoals dat nu genoemd wordt, volgens de Joods-Christelijke tradities.
In de beroemde of beruchte 60-er en 70-er jaren van de vorige eeuw werden tussen de christelijke gereformeerde en hervormde leiders met de gelovigen heftige discussies gevoerd of je nu wel mocht fietsen, spelen of televisie kijken. Kortom of een ander wel door jouw doen aan het werk gezet mocht worden op de vrije zondag. De vorm en de regels werden belangrijker dan de inhoud.
Zelf had ik een liberale moeder die geloofde in de vrijheid en de eigen verantwoordelijkheid voor de invulling van je eigen geloof en intenties. Het heeft mij gevormd tot iemand met een gevoel voor vrijheid en ruimte voor zich zelf en een gevoel van ruimte en vrijheid geven aan een ander. Door de vorm heen kijken en weten of de intentie zuiver was. De inhoud als kern.

Omslag orde van dienst. Thema Vorm en inhoud

De tekstlezingen gaan over de regels van de sabbat en het zich niet houden aan de regels door de leerlingen. Ze doen niets verkeerds. En over Gods nieuwe afspraak en de toepassing en verandering van regels in de loop van de tijd.

De Bijbel met Pasen
De invulling van de sabbat leidt tot kritiek op Jezus in de lezing uit Matheus Als blijkt dat hij coulance heeft bij de toepassing van de regels op basis van rechtvaardigheid en begrip.
Wat daaruit ontstaat leidt tot verharding van standpunten. Ook tussen Jezus en de farizeeën. Ze blijven op hun eigen strepen staan. En dat leidt nooit naar een positieve oplossing zoals we ook lezen in de Bijbel met Pasen.
In Nederland heeft die discussie over vorm en regels in de kerk, ook over de zondag niet tot iets positiefs geleid. Onder andere door verstarring van twee kanten is er een leegloop ontstaan. Hierbij is bij de wegblijvers een idee over de gelovigen oude stijl blijven hangen. En daarmee ook over de gemeenschap in de oude stijl. De buitenkerkelijken weten ons te vertellen wat de kerk van nu precies is en hoe het zit met God, de zonde en de hemel en de hel.
Dus hoe wij heden ten dage de kerk vorm geven is blijkbaar niet meer of onvoldoende bekend. Wij vinden overigens dat de inhoud van het geloof en de viering al niet meer lijkt op die van vroeger. Dat vinden wij!
De keren dat het mij lukt om iemand die tijden niet meer in de kerk is geweest mee te nemen, krijg ik tot mijn teleurstelling de reactie dat viering toch nog behoorlijk op de kerk van vroeger lijkt.
Blijkbaar zitten die indrukken zo diep dat ze niet door hun idee over de vorm heen kunnen kijken. Ze wisten hopelijk wel van Gods nieuwe afspraak uit de Hebreeën. Maar niet dat ook afspraken met de tijd meegaan.

Leerhuis
Tijdens de vier boeiende, interessante en eigentijdse avonden in het leerhuis over Augustinus met Bart-Jan van Gaart leerden we onder andere over de apofatische methode. Hierbij probeer je door te omschrijven wat het niet is (zoals liefde) dichter bij de betekenis te komen dan te omschrijven wat liefde wel is. Wij luisterden naar het liefdeslied van de Poema’s “Zij maakt het verschil” waarin gezongen wordt wat de geliefde vooral niet is. En daardoor duidelijker wordt wat zij wel betekent voor hem.
In het lied Wat ik helemaal niet ben van Stef Boss waar we naar geluisterd hebben wordt voor een deel dezelfde vorm gehanteerd.

Wat ik helemaal niet ben

Ik ben de liefde, wordt gezegd.
Gewapend tot de tanden.
De pispaal voor de een,
De richtlijn voor de ander.
Ik voel me eenzaam en onzichtbaar.
Al ben ik ook bekend.
Er is teveel van mij gemaakt
Wat ik helemaal niet ben

Toch, naar buiten uit zullen we met elkaar een vorm moeten vinden om duidelijk te maken wat God, de onnoembare, de eeuwige, wèl voor ons is. Wat dat voor ons inhoudt. En dat het vooral leidt tot het zijn van een gemeenschap die door een geest van verbondenheid en oprechte betrokkenheid in de viering diepgang in je leven brengt. Vorm en inhoud.
Voor iedereen jong en oud, ongeacht je achtergrond en wie of wat je ook bent. Een open en gastvrije geloofsgemeenschap zoals hier in de Duif.

Fundering
Van de Duif naar de druif lijkt een rare overstap maar ik kom zo weer bij de Duif terug.
Voordat een druif geoogst kan worden is er inzet en uitvoerend werk nodig en vervolgens ook toewijding om tot een mooie wijn te komen. Die kan weer in een vorm gegoten worden waar ook een ziel in zit. De bodem van de fles. De fundering.

Zo gaat het ook in de Duif. Er is gezamenlijke inzet nodig om wekelijks een viering te kunnen houden. En zo doende oprecht contact met elkaar te kunnen houden en te onderhouden.
We hebben gelukkig steeds weer een kleine groep die dat kan opbrengen. Maar we verwelkomen graag de mensen die binnen hun mogelijkheden op zondag mee willen helpen de viering mogelijk te maken. Gegoten in een vorm waar ook een ziel in zit. De viering met velen als fundering.

Bemiddelaar
Bezieling tussen vorm en inhoud. De ziel als bemiddelaar tussen vorm en inhoud.
Zoals gemeld in het welkom van vandaag en zoals verkondigd in de tijd van Jezus. Iedereen is welkom. Wie of wat je ook bent. Met geloof in onze gemeenschap en inzetbaarheid daarvoor. Bezieling en gemeenschap zijn.
In vorm EN in inhoud.
Moge dat ook zo zijn en blijven in de Duif.
Laten we dat blijven uitdragen.

– – – – – – –
Vieringteksten, context rond deze overweging (PDF)

Alle Overwegingen in 2017

De Hoge leraar

Ze was iets ouder dan haar eigen dochter nu, toen wij elkaar leerden kennen. Ik kreeg verkering met haar moeder en mocht meezorgen en meemoederen over twee jonge kinderen. Net van de universiteit af belandde ik in een gezin en dat was wennen. Want ik  was zelf redelijk opgevoed door ouders en oudere broer en zusters, maar om het zelf te doen, dat was nog een hele toer.
En nu staat ze daar: ze wordt geïnaugureerd als bijzonder hoogleraar, ze mag haar oratie houden om de stap te zetten naar het professoraat. Wat een bijzondere stap en wat zijn we allemaal trots op haar, haar moeder en vader, haar broer en ik ook.

De kunst van het lesgeven
Ze is helder, erudiet, kritisch, humoristisch en ze neemt ons allemaal mee in een ingewikkeld, wetenschappelijk verhaal. En  je hebt toch het idee dat je het snapt, dát is de kunst van het lesgeven die ze goed verstaat. Ik zie de spanning op haar gezicht als ze binnenkomt in de rij van hoogleraren in toga. Er zijn meer vrouwen bij dan in de tijd dat ik studeerde, maar nog niet zoveel als gewenst. Het zijn toch veel oudere grijze mannen. En dan ons meidje dat het gaat doen, die het gaat maken.

Als alles achter de rug is en haar dochter van 5 1/2 van de opvang komt en zich bij ons aansluit, wordt het vrolijk. Want wat kan je je goed verstoppen onder zo’n toga. Dat is het leukste spel van de dag. Zij is er aan gewend dat haar moeder ‘hoge leraar’ is en dat ze lesgeeft aan ‘grote kinderen’. Niet onder de indruk, vrij en speels racet ze door de gangen van de universiteit met haar vriendinnetje.

Identiteit
Wat zal er van haar worden, gaat ze hier ook in de toekomst komen met laptop en andere hulpmiddelen van deze tijd? Ze krijgt wel het goede voorbeeld, dat het heel gewoon is. En wat ook heel gewoon is, is dat alle kleuren, afkomsten en nationaliteiten daar rondwandelen. Hoezo Nederlanders en hun identiteit.

Daar  tussen al die jonge mensen is het heel gewoon dat je verschillend bent.

Ds.Marina
marinaslot@kpnmail.nl